Nieuwe opgraving moet meer vertellen over Burcht van Kuinre

Begin september start op het kasteelterrein de Burcht van Kuinre een archeologisch onderzoek.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) voert het onderzoek uit in samenwerking met de provincie Flevoland, gemeente Noordoostpolder en eigenaar Staatsbosbeheer. Onderzoekers willen onder meer meer inzicht krijgen in de staat van de nog aanwezige archeologische resten in de bodem en de tijdsfasering van de burcht. Het onderzoek vindt plaats voorafgaand aan de herinrichting van het terrein wat mogelijk gemaakt gaat worden door het LEADER-project “De Burcht van Kuinre zichtbaar en beleefbaar maken”.

Belangstellenden zijn op donderdagochtend 3 september van 10 tot 12 uur welkom om de archeologische onderzoekslocatie te bezoeken. U kunt parkeren op de parkeerplaats aan de Hopweg, aangegeven als Toeristische overstappunt (TOP) Kuinderbos. Medewerkers van de RCE geven ter plaatse uitleg over het onderzoek: waarom wordt er opnieuw gegraven, hoe wordt het onderzoek uitgevoerd en wat kunnen de eerste bevindingen vertellen over de geschiedenis van de Burcht van Kuinre?

Een belangrijk onderzoeksvraagstuk betreft de fasering van de burcht. De opgraving kan hiervoor nieuwe aanwijzingen opleveren. Nieuwe onderzoekstechnieken kunnen daarbij helpen.

De herinrichting van het kasteelterrein biedt een bijzondere kans om opnieuw archeologisch onderzoek uit te voeren op dit rijksmonument. In de eerste week van september graven onderzoekers twee putten van circa 8 bij 8 meter. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de conditie van het monument: welke archeologische lagen en houten palen zijn nog aanwezig en in welke staat verkeren deze?

Ook kunnen delen die tijdens de opgraving in 1943 niet zijn onderzocht, nu worden bekeken met onderzoekstechnieken die destijds nog niet beschikbaar waren. Zo worden houten palen dendrochronologisch onderzocht om de ouderdom ervan vast te stellen. Ook worden bodemlagen onderzocht op vegetatiesporen en de mate waarin archeologisch materiaal bewaard is gebleven. Vrijwilligers van de ROTB (Recovery on the Battlefield ) doorzoeken daarnaast de afgegraven grond met metaaldetectors. Het is een organisatie die werkt met veteranen binnen onze krijgsmacht. Zij leggen zich toe op het uitvoeren van archeologisch onderzoek, met name door middel van metaaldetectie, op historische slagvelden.

Het nieuwe onderzoek bouwt voort op een lange onderzoeksgeschiedenis. In 1942 kwamen door de drooglegging van de Noordoostpolder bij Kuinre de resten van een kasteel tevoorschijn. Uit historische bronnen was het bestaan van het kasteel al bekend, maar met de drooglegging werd ook het archeologische bewijs zichtbaar. De resten van de burcht liggen op de voormalige zeebodem van de Zuiderzee en zijn nu opgenomen in het moderne landschap van de polder. Toch een wonder dat die resten nog altijd zichtbaar en beleefbaar zijn?

Het betreft het kasteel van de heren van Kuinre, die tussen circa 1150 en 1400 een belangrijke machtspositie innamen in dit deel van het Zuiderzeegebied. Zij hielden zich onder meer bezig met piraterij en valsemunterij en gebruikten hun kasteel daarbij als uitvalsbasis.

Archeologen groeven de resten van deze eerste Burcht van Kuinre in 1943 op. Zij troffen rechthoekige blokken aan van dicht bij elkaar geplaatste, ingeslagen houten palen met daarop brokken baksteen. Daarnaast werden een baan van veldkeien en twee waterputten blootgelegd. Een van deze putten, bekleed met houten tonnen, bevatte aardewerkscherven en botresten van geconsumeerde dieren. Een stelsel van grachten, wallen en sloten omsloot het geheel.

De paalblokken vormden de fundering van een bakstenen ringmuur met een diameter van ongeveer 30 meter. Binnen deze muur moeten verschillende gebouwen hebben gestaan. De funderingen daarvan ontbreken echter grotendeels, waardoor de exacte indeling nog altijd niet duidelijk is. Het kasteel bestond ongeveer twee eeuwen, van circa 1175 tot 1375. Daarna werd oostelijker een nieuw kasteel gebouwd, de tweede Burcht van Kuinre. De eerste burcht raakte in onbruik en verdween uiteindelijk onder water.

In opdracht van de provincie Flevoland is daarnaast onderzoek gedaan naar de mogelijke ligging van een voorburcht bij het kasteelterrein. Uit de eerste resultaten zijn aanwijzingen naar voren gekomen voor de aanwezigheid van een voorburcht aan de zuidwestzijde van het terrein. Aanvullend booronderzoek is nodig om vast te stellen of deze daar daadwerkelijk heeft gelegen.

Een voorburcht was een belangrijk onderdeel van een middeleeuws kasteel. Hier bevonden zich vaak schuren, stallen, werkplaatsen en woningen van ambachtslieden en personeel.

Op basis van eerder booronderzoek en beschikbare gegevens is een reconstructie gemaakt van de grachten rond het kasteel. Daarbij viel op dat de afstand tussen de grachten aan de zuidwestzijde groter lijkt te zijn dan aan de westzijde. Hierdoor ontstond het vermoeden dat hier een voorburcht kan hebben gelegen.

Om dit verder te onderzoeken zijn historische luchtfoto's en hoogtekaarten van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) bestudeerd. Daarbij is gebruikgemaakt van LiDAR-technologie (Light Detection and Ranging), waarmee het aardoppervlak zeer nauwkeurig met laserstralen in kaart wordt gebracht. Het onderzoek is uitgevoerd door archeoloog dr. Wouter B. Verschoof-van der Vaart.

Een belangrijk voordeel van LiDAR is dat ook kleine hoogteverschillen zichtbaar kunnen worden, zelfs op plaatsen met begroeiing. Daardoor kunnen sporen in het landschap aan het licht komen die op gewone luchtfoto's moeilijk zichtbaar zijn.

De analyse laat kleine hoogteverschillen in het terrein zien die erop kunnen wijzen dat zich aan de zuidwestzijde van het kasteel inderdaad een voorburcht heeft bevonden. De resultaten zijn veelbelovend. Vervolgonderzoek in het veld moet uitwijzen of deze resten van de voorburcht ook daadwerkelijk in de bodem aanwezig zijn.

"Het is fascinerend hoe moderne technieken zoals LiDAR verborgen sporen uit het verleden zichtbaar kunnen maken. De eerste resultaten geven interessante aanwijzingen voor een mogelijke voorburcht bij de Burcht van Kuinre. Het is mooi om te zien dat innovatieve onderzoeksmethoden ons helpen om steeds meer te ontdekken over de geschiedenis van Flevoland," aldus gedeputeerde Simonse.

Het archeologisch onderzoek vindt plaats voordat het kasteelterrein opnieuw wordt ingericht. In maart 2026 is LEADER-subsidie toegekend voor het project “De Burcht van Kuinre zichtbaar en beleefbaar maken”. Staatsbosbeheer werkt bij de herinrichting samen met onder andere de gemeente Noordoostpolder, de provincie Flevoland en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De nieuwe inrichting vervangt de inrichting uit 1989, die in 2025 is verwijderd, en is gebaseerd op recentere ideeën over het uiterlijk van de burcht. De heuvel wordt met circa 1,5 meter verlaagd. Met moderne materialen worden onderdelen van het voormalige kasteel opnieuw zichtbaar gemaakt. Schanskorven met stenen markeren plaatsen waar gebouwen hebben gestaan en cortenstaal visualiseert de funderingsblokken en de ringmuur. Een nieuwe brug en een toegangstoren in de ringmuur maken de visualisatie compleet.

Het LEADER-project heeft als doel de middeleeuwse Burcht van Kuinre opnieuw zichtbaar en beleefbaar te maken en daarmee de cultuurhistorische betekenis van deze bijzondere plek onder de aandacht te brengen. Het uiteindelijke doel is de Burcht van Kuinre te ontwikkelen tot een aantrekkelijke cultuurhistorische en toeristische bestemming die bijdraagt aan de recreatieve en economische versterking van de regio.

Met de visualisatie van de voormalige poort, brug en grachten wordt de oorspronkelijke structuur van de burcht weer herkenbaar in het landschap. Een audiotour, podcast, informatievoorziening en een avontuurlijk Ridderpad voor kinderen brengen het verhaal van de burcht voor verschillende doelgroepen tot leven.

De Burcht van Kuinre is een archeologisch rijksmonument en vertelt een bijzonder verhaal over de middeleeuwse machtsverhoudingen rond de voormalige Zuiderzee en de strategische ligging van Kuinre aan het water. Tegelijkertijd vormt de plek een bijzondere verbinding tussen het middeleeuwse landschap en het huidige Flevoland. Met het project wordt dit cultuurhistorische erfgoed beter toegankelijk voor inwoners, recreanten, toeristen en het onderwijs en krijgt de Burcht van Kuinre een herkenbare plek binnen het recreatieve en cultuurhistorische aanbod van de regio. Via www.buitenfonds.nl kunt u meer informatie vinden over dit project en de herinrichting ondersteunen door een donatie of deel te nemen aan één van de crowdfundingacties.